هر كس بخواهد ، برمىگيرد ، مُلك در زندگى دنياست . » او سخن كسى را كه پنداشته مراد از ملك ، نعمت‌هاى آخرت است ، به دليل سياق آيه مردود دانسته است ؛ چرا كه در ادامه مىفرمايد : « وَ تُعِزُّ مَنْ تَشاءُ وَ تُذِلُّ مَنْ تَشاءُ » . اين عبارت ، سخن از عزت و ذلت در زندگى اين دنياست ، نه زندگى آخرت . « 1 » نيز ادامهء آيه تا « وَ تَرْزُقُ مَنْ تَشاءُ بِغَيْرِ حِسابٍ » « 2 » ؛ « و هر كس را بخواهى ، بى حساب روزى مىدهى . » شرايط اعتبار سياق اگر سياق ، به سياق كلى مجموعهء آيات قرآن باز گردد ، تنها شرط عمل به آن ، احراز هم سويىِ دو آيهء مجمل و مبين است . در اين صورت ، به سبب وحدت جهت ، يكى از آن دو آيه مىتواند روشن‌گر ديگرى باشد . سياق سوره نيز همين گونه است ؛ زيرا چنان كه گذشت ، بين مجموعهء آيات هر سوره ، وحدت موضوعى وجود دارد . بحث اصلى ، سياق يك آيه يا مجموعه آياتى است كه با هم و در يك مقطع نازل شده‌اند . عمل به چنين سياقى نيازمند شرايطى است : نخست : در پى هم بودن نزول جمله‌ها در يك آيه و در پى هم بودن نزول مجموعه آيات به هم پيوسته ، احراز گردد . دوم : بين جمله‌هاى آياتى كه در كنار يك‌ديگر قرار گرفته‌اند ، وحدت موضوعى وجود داشته باشد ؛ بنابراين اگر در ترتيب نزول يا در موضوع ، گسستگى وجود داشته باشد ، جايى براى استناد به سياق نيست ؛ چرا كه جهت‌گيرى آنها متفاوت است ؛ نكته‌اى كه بسيارى از محققان ، بدان بى توجه هستند . براى نمونه در مورد شمار مبارزان - كه اگر به عددى خاص برسد ، نبرد بر آنان واجب مىشود - ابتدا ، چنين آمده است : « إِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ عِشْرُونَ صابِرُونَ يَغْلِبُوا

--> ( 1 ) . بنگريد به : حقائق التأويل ، ص 65 و 66 . ( 2 ) . آل عمران ( 3 ) 27 .